Турж үхэж буй хүнийг өлсгөж авардаггүй

Тухай:

“Эдийн засгийг бүхэлд нь либералчлана. Хямралаас гарахын тулд төрийн өмчийн компаниудыг хувьчилна, үнэхээр шаардлагатай гэж үзвэл цөөн тохиолдолд 34% хяналтын багцаа төр эзэмшинэ бусдыг нь 100% хувьчилна. Эрүүл мэндийн салбарыг тэр дундаа улсын эмнэлгүүдийг хувьчилна. Нийгмийн салбаруудын төсвийг танана. Ард олноороо бүсээ чангалах хэрэгтэй.”

Энэ хэдэн үгийг бид өмнө хаа нэг газар, хэзээ нэгэн цагт сонсож байсан ч юм шиг. 92 онд уу? 96 онд уу?

Гераклит “нэг голын усанд хоёр удаа орж болохгүй” хэмээн байгаль ертөнцийн байнгын хувьслыг тайлбарлаж байжээ. Түүнээс хойш бас нэг мэргэн “нэг голын усанд нэг удаа ч орж болохгүй” гэж хэлсэн нь ч бий. Гэтэл бид харин нэг голын усанд хэд дэх удаагаа орох гээд байна!?

“Шок эмчилгээ”-ний жороор эдийн засгаа огцом либералчилснаар бид аж үйлдвэрийн салбараа үгүй хийж, эрүүл мэнд, нийгмийн хамгаалал, боловсролын салбаруудаа хөсөр хаяж, улмаар гэмт хэрэг, ажилгүйдэл, ядуурал зэргийг гамшгийн хэмжээнд хүргэсэн гашуун туршлагатай улс биш билүү?

Хувьчлах бас танах гэсэн хоёр үг л хямралыг гэтлэх жорын жагсаалтад байна.

Хувийн хэвшил төрийн сектороос илүү үр ашигтай ажилладаг гэх ДОМОГ хувьчлалын бодлогын суурь болдог. Хямралыг гэтлэхийн тулд төсвийг танах хэрэгтэй гэдэг нь ч үүний өрөөсөн дугуй, адилхан ДОМОГ юм.

Манай улс төрчид томоохон бизнесүүд төрийн сектороос илүү үр ашигтай ажилладаг хэмээн ухуулах дуртай. Хувьчлах гэдгийг өнөө үед бүх асуудлыг шийдэх “шидэт саваа”- мэт ойлгох болжээ. Яг ямар судалгаа, баримт дээр үндэслэж ийм шийдвэр гаргадаг юм гэж асуух хүн харин алга.

Энэхүү домог зөвхөн манайд ийм амь бөхтэй байдаг юм болов уу гэтэл бас үгүй юм. Хөгжиж буй олон орон нийтийн өмчөө хувьчилж, зарахыг нь зарж, эцэс сүүлдээ сүйрлийн байдалд орсон гашуун туршлагатай билээ.

Жишээ нь Танзани улсад хувьчлалын гайхамшгийг магтан дуулсан поп дууг Дэлхийн Банкнаас санхүүжүүлсэн тохиолдол хүртэл байдаг аж.

Төрийн өмч нь ус дутаж, шарласан ургамал, хувьчлал харин бороо аж” – Дэлхийн Банкнаас санхүүжүүлсэн дууны хэсгээс

Иймэрхүү хорт ухуулгын үр дүнд Британийн City Water компани Танзанийн олон нийтийн усны аж ахуйг хувьчилж авсан бөгөөд тэр даруйдаа үнэ ээ өсгөж, тус өрнөөс хөөгдсөн түүхтэй. Усыг хувьчлах оролдлогууд иймэрхүү гашуун байдлаар өндөрлөж байсан тул Мали, Гана, Мапуто, Неаполь, Берлин зэрэг газар ус түгээх үйлчилгээ буцаж орон нутгийн эсвэл ашгийн бус байгууллагын мэдэлд очиж ээ. Үүний хамгийн тод жишээ бол Шотландын олон нийтийн Scottish Water юм. Энэхүү нийтийн компани нь Британийн хамгийн үр ашигтай мөн хямд усыг нийлүүлдэг аж.

Хувийн хэвшил төрийн сектороос байнга илүү үр ашигтай ажилладаг гэдэг үлгэрийг няцаасан нэг тод жишээг сонирхуулъя.

sanchir zurag 1

Дээрх дүрс дээр харагдаж буйгаар 2008 онд хувийн эрүүл мэндийн үйлчилгээтэй АНУ нэг хүнд $7,000 зарцуулсан байхад төрийн нэгдсэн тогтолцоотой Их Британи улс өмнөх дүнгийн тал орчмыг зарсан байна. Гэвч, төрөхөд тогтоодог дундаж наслалтын тоо энэ хоёр улсад бараг адилхан байна. АНУ дүн яагаад их байсны нэг шалтгаан нь хувийн үйлчилгээ үзүүлдэг эмч нарын зардалтай холбоотой аж

Төрөөс гадна орон нутгийн засаг захиргаанууд хамгийн чухал нийтийн үйлчилгээнүүдээ гартаа авч байна. Германы сэргээгдэх эрчим хүчний салбарын өсөлт гэхэд бага хэмжээний нөхөрлөл, хоршооллуудын үнэмлэхүй оролцоотой явж байна. Иймэрхүү жишээнүүд хувийн хэвшил төрийн сектороос илүү үр ашигтай ажилладаг гэх домгийг эрс няцааж буй юм.

Гэтэл, барууныхан хоцронгуй орнуудад их хэмжээний зээлийг өндөр хүүтэй өгчхөөд түүнтэйгээ уялдуулаад, нийгмийн халамжийн, тухайлбал, боловсрол, эрүүл мэнд, тэтгэврийн бодлогыг чангатгаж, тийш явах мөнгийг эрс багасгахыг шаарддаг. Үндсэндээ өөрсдөөс нь шууд буюу шууд бус хэлбэрээр авсан зээлийн хүүг төлүүлэх бодлого юм. Энэ нь бол маш нарийн зохион байгуулалттай цогц мөлжлөгийн бодлого хэрэгжиж буйн нэг хэлбэр. Эмнэлэг, сургууль, эрүүл мэндийн даатгал, нийгмийн хамгааллын үйлчилгээнүүдийг хувьчил гээд дайраад байгаа нь төрийг хүчгүйдүүлж, төрөөс ард түмэн лүү, нийгмийн хөгжил рүү очих мөнгийг эрс багасгаж буйн нэг хэлбэр. Иймэрхүү бодлогын үр дүнд жижиг буурай улс орнуудын төр зөвхөн татвар хурааж тэр мөнгөө хэзээ ч төлж барагдахгүй хэмжээгээр авсан зээлийн хүүндээ үргэлж төлж байхад зориулагдсан институт болох учиртай.

Үүний тод жишээ нь Грек, Украин, Эстон, Латви, Испани, Ирланд зэрэг улсууд болоод буй юм. Сүүлийн хэдэн жилд эдгээр улс орнууд олон улсын санхүүгийн байгууллагуудын зөвлөгөөгөөр “бүс чангалах” шок эмчилгээний бодлогуудыг хэрэгжүүлж эхэлснээр эдийн засгаа хэдэн арван жилээр ухраах суурь нөхцөлийг бий болгов. Моод ганц удаа ч гэсэн удаа Монголоор дуусахгүй байг л дээ.

Гадаад дотоодын байгууллага, судлаачид бидэнд үргэлж “бүс чангалах” шок эмчилгээний бодлогыг шахаж байсан гэвэл худлаа хэрэг болно. Монголчууд бидэнд сонголт үргэлж байсан юм. Одоо ч байгаа. НҮБ-ын хөгжлийн хөтөлбөрийн зөвлөхүүдийн баг 2001 оны 6, 7-дугаар сард Монголд айлчилж чөлөөт зах зээлийн зөвлөмжөөс өөр эдийн засгийн хямралыг гэтлэх бодлогыг дэмжсэнийг манайхан тэр бүр мэддэггүй. Тухайн баг “төр засаг идэвхтэй үүрэг гүйцэтгэж, зах зээлийг хэрэгсэл төдий байлгах ёстой” гэж зөвлөсөн нь АНУ-ын элчин сайдын “зөвхөн хувийн хэвшил хөгжил цэцэглэлтийг бий болгож ядуурлыг бууруулна” гэж үзсэнтэй зөрчилдөж байв. (НҮБ-ын “хүний хөгжлийн илтгэл”, 2003)

Тэд улсын боловсрол, эрүүл мэнд, нийгмийн хамгаалал зэрэг ядуучуудыг харж үзсэн өсөлтийн бодлогыг хамгаалсан нь олон улсын хандивлагч байгууллагуудын (ОУВС, АХБ, ДБ) зөвлөмжтэй зөрж байв. Эдийн засгийн өсөлт удааширч, хямрал нөмөрсөн нөхцөлд “мөнгөний хатуу бодлогыг мөрдөх, төсвийн алдагдлыг хамгийн эмзэг салбаруудын зардлыг танах замаар багасгах гэж үзэх нь цаашдаа хүмүүсийг улам ядууруулах аюулыг бий болгоход түлхэж байгаа хэрэг мөн” гэж үзэж байв. (НҮБ-ын “хүний хөгжлийн илтгэл”, 2003) өөрөөр хэлбэл макро эдийн засгийн тэнцвэрийг хамгаалах бодлого нь хэт хатуу чанартай бөгөөд ядуурал болон тэгш бус байдлыг улам хурц болгодог. Өмнө дурдсан орнууд НҮБ-ын ийм анхааруулгыг үл хэрэгсэн, одоо гороо амсаж эхлээд буй юм.

Агшиж буй эдийн засгийг улам агшааж байж эрүүлжүүлнэ гэдэг нь өлсөж буй хүний хоолыг хасахтай утаг нэг арга аж. Нэгэнт ийм байдалд орсон эдийн засгийг хэчнээн өлсгөөд ямар ч нэмэргүй, бүр эсрэгээрээ сөрөг үр дагавар авчирч, ходоодыг нь агшааж, биеийг бүр сульдуулж орхидог гэдэг нь олон улсын туршлагаар батлагдсан зүйл. Тийм ч учир эдийн засгийг зориудаар тэлж, мөчлөгийн эсрэг бодлогоор хямралыг даван туулдаг аж. Мөн илүүдэл зардлыг хасаж, илүү үр дүнтэй болгох бүх арга хэмжээг авах нь мэдээжийн зүйл биз ээ.

Тийм ч учраас “хувьчилъя”, “бүсээ чангалъя” гэж орилохоосоо өмнө бид татварын тогтолцоог илүү шударга болгох, хариуцлагыг нэмэх, төрийн албаны ажил үүргийн давхцлыг арилгаж бүтээмжийг дээшлүүлэх, тавьсан өөр зээлээ дахин хянаж, шилжүүлэх зэрэг үрэлгэн, бүтээмжгүй байдлыг багасгах алхмуудыг хийх ёстой юм. Төсвийг танахын оронд мал аж ахуйн бүтээгдэхүүнийг чанаржуулах хоршооллыг дэмжих, газар тариалангийн хөгжлийг эрчимжүүлэх, эрчим хүчний хамаарлаас гарах үйлдвэржилтийг эхлүүлэх, ажлын байр бий болгох зэргээр эдийн засгийн мөчлөгийн эсрэг бодлого явуулснаар бид хямралыг гэтэлж, хөгжлийн зөв зам руу орох юм. Өөр гарц байхгүй!

0 Сэтгэгдэл бичэх: “Турж үхэж буй хүнийг өлсгөж авардаггүй”

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Бидэнтэй дараах сувгуудаар нэгдээрэй.

Жиргээ

November 2017
M T W T F S S
« Aug    
 12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
27282930  

Google Analytics Stats